परिचय

केन्द्रीय गाईभैंसी प्रवर्द्धन कार्यालय, पशु विकास मन्त्रालय, पशु सेवा विभाग, पशु उत्पादन निर्देशनालय अन्तरगतको एक केन्द्रीयस्तरको कार्यालय हो । आ.व.२०६०÷६१ सम्म यस कार्यालयले पशु उत्पादन निर्देशनालय अन्तरगतको दूग्ध उत्पादन शाखाको नामबाट कार्य सञ्चालन गर्दै आएको थियो । तत्पश्चात कार्यालयको कार्यक्षेत्र र कार्यभारमा बढावा दिई उन्नत एवं स्थानीय नश्लको गाईभैंसीको उत्पादन एवं उत्पादकत्वमा वृद्धि गर्नुका साथै घाँसमा आधारित पशुपालन व्यवसायलाई प्रश्रय दिई रोजगारीको अवसर श्रृजना गर्ने उद्देश्यले मन्त्रीपरिषदको मिति २०६०÷८÷४ को निर्णय बमोजिम पशु सेवा विभागको साँंगठनिक पुनर्संरचना अनुरुप तात्कालिन दूग्ध उत्पादन शाखा मिति २०६१-१-१ देखि लागू हुने गरी केन्द्रीय गाईभैंसी प्रवद्र्धन कार्यालय, पशु उत्पादन निर्देशनालय अन्तर्गतको, केन्द्रीय कार्यालय भै मिति २०६१-९-१ मा स्थापना भएको हो ।

नेपालमा प्राचिनकालदेखि नै कृषि तथा पशुपालन व्यवसाय एक आपसमा परिपूरक रुपमा रहेको पाइन्छ । नेपाली कृषकहरुले पशुपालन पेशालाई आफ्नो दोश्रो प्रमुख आयश्रोतका रुपमा अँगाल्दै आएका छन् । यसै कारणले पनि पशुपालन व्यवसाय नेपालका कृषकहरुको आकर्षणको केन्द्रविन्दु रहेको छ । नेपालको भौगोलिक बनावट, कृषि वातावरणको अवस्था र यहाँ पाइने पशुपँछीमा समेत निकै नै विविधता रहेको पाइन्छ । राष्ट्रिय कूल गार्हस्थ उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको करिव एक तिहाई प्रतिशत योगदान रहेको र कृषि क्षेत्रको कूल गार्हस्थ उत्पादनमा पशुपालनको करिव २६ प्रतिशत योगदान रहेको तथ्याङ्क छ । दीर्घकालीन कृषि योजनाले योजना अवधिभरमा कृषि क्षेत्रको कूल गार्हस्थ उत्पादनमा पशुपालन क्षेत्रबाट ४५ प्रतिशत योगदान पु¥याउने लक्ष लिएको सन्दर्भमा पशुपालनको भूमिका अझै उच्च रहेको प्रष्ट हुन्छ । पशुपालन क्षेत्रबाट प्राप्त हुने कूल गार्हस्थ उत्पादनको दुई तिहाइ हिस्सा गाई र भैंसीबाट प्राप्त हुन्छ भने करिव ५३ प्रतिशत हिस्सा भैंसीबाट मात्र प्राप्त भएको सन्दर्भमा गाई तथा भैंसीको याोगदानलाई नेपालमा उच्च मूल्याङ्कन गरी सोही अनुसार वजेट तथा कार्यक्रममा समेत प्राथमिकता दिनु पर्ने देखिन्छ ।
 

  • डा. रेसमराज ज्ञावाली
    कार्यालय प्रमुख
    बासुदेव नाथ
    पशु विकास अधिकृत